Ćwiczenia: problemy i kierunki

Lądowania i skoki u dzieci: dlaczego moc zaczyna się od lądowania

Zajęcia grupy na sali Warta

Skoki są wszędzie w gimnastyce: w akrobatyce, na ścieżce, na przeskoku, w zeskokach z przyrządów. Trenerzy wiedzą, że dziecko musi mieć „moc w nogach”, więc nierzadko dokładają skoki do planu: wskoki, zeskoki, odbicia, skakanka. Skutek może być taki, że dziecko skacze dużo, ale lądowanie jest głośne, a kolana uciekają do środka.

Ten wpis wyjaśnia, dlaczego moc ma inne zasady niż siła i dlaczego zaczynamy od lądowania. Uporządkowaną drogę od lądowań do odbić opisujemy w podręczniku.

Moc to nie siła maksymalna

Moc to siła w krótkim czasie: odbicie, skok, lądowanie. O tym, którą zdolność trenujesz, decyduje czas i szybkość pracy. Skoki i lądowania to moc, a nie siła maksymalna. To rozróżnienie jest ważne, bo moc rządzi się innymi zasadami niż reszta siły. Jak odróżnić siłę od wytrzymałości, wyjaśniamy we wpisie Siła czy wytrzymałość? Dlaczego 20 powtórzeń nie buduje siły.

W większości ćwiczeń siłowych seria kończy się, gdy psuje się kształt. W mocy zasada jest podobna, ale oparta na czymś innym: seria kończy się, gdy spada jakość odbicia albo lądowania, a nigdy dopiero wtedy, gdy dziecko jest zmęczone.

Dlaczego zaczynamy od lądowania

Każdy skok kończy się lądowaniem, więc lądowanie powtarza się tyle razy, ile skoków. Dziecko, które nie umie lądować cicho i miękko, a skacze coraz więcej i coraz wyżej, powtarza dużo razy to, co robi źle. Dlatego kolejność jest ważna:

  • najpierw nauka przyjęcia lądowania: ciche, miękkie, z kolanami nad stopami i symetrycznie,
  • potem zeskoki i skoki, w których lądowanie już jest opanowane,
  • na końcu ćwiczenia, w których po lądowaniu następuje od razu odbicie.

Zeskoki z odbiciem wykonuje się tylko pod nadzorem wykwalifikowanego trenera, na miękkim podłożu i po opanowaniu lądowania. Gdy lądowanie jest głośne albo kolana uciekają do środka, to sygnał, żeby wrócić do łatwiejszego ćwiczenia, a nie dokładać wysokości.

Badania nad rozwojem zdolności skocznych u dzieci (Lloyd i in. 2011) i przegląd skuteczności treningu siły i mocy u młodzieży (Behm i in. 2017) wspierają wprowadzanie skoków od najmłodszych lat, ale stopniowo.

Jakość ważniejsza niż liczba skoków

W mocy każde powtórzenie ma być wykonane maksymalnie mocno i czysto. Dziecko, które skacze „na pół gwizdka”, nie trenuje mocy. Dziecko, które skacze zmęczone, trenuje już raczej wytrzymałość, a jakość lądowania spada. Stąd dwie zasady:

  • każde powtórzenie w pełnej jakości,
  • przerwa wystarczająco długa, żeby kolejne powtórzenie było tak samo dobre.

Warto też liczyć kontakty z podłożem, czyli wszystkie skoki i lądowania w tygodniu, w tym te z akrobatyki, a nie tylko te z „ćwiczeń na moc”. Obciążenia nie zwiększa się gwałtownie z tygodnia na tydzień. Skok obciążenia zwiększa ryzyko kontuzji (Soligard 2016).

Przerwy i świeżość: dlaczego moc jest na początku treningu

Moc wymaga świeżości. Skoki zrobione na zmęczonych nogach mają gorszą jakość. Dlatego w naszych planach moc stoi zwykle na początku treningu, po rozgrzewce, a przed nią robimy kilka spokojnych skoków i lądowań, żeby przygotować ciało. Na końcu treningu, gdy dziecko jest zmęczone, nie robimy mocy.

Warto pamiętać, że przerwa między seriami nie jest „stratą czasu”: jest warunkiem jakości. O rozgrzewce i przygotowaniu do pracy piszemy we wpisie Rozgrzewka gimnastyczna dla dzieci: dlaczego samo rozciąganie nie wystarcza.

Skoki w czasie skoku wzrostowego

W okresie szybkiego wzrostu pięty, kolana i nadgarstki są wrażliwe na przeciążenia. W tym czasie rozsądnie jest wyraźnie ograniczyć liczbę skoków i lądowań, wrócić do prostszych wersji i obserwować, czy dziecko nie zgłasza bólu. Ostry lub narastający ból, obrzęk albo ból w spoczynku oznacza stop i konsultację z lekarzem lub fizjoterapeutą. Więcej piszemy we wpisie Skok wzrostowy u gimnastyczki: co widzisz na sali i co robisz.

Moc dotyczy też nóg w szerszym sensie, np. przysiadu na jednej nodze, o którym piszemy we wpisie Przysiad na jednej nodze (pistolet): kolano ucieka do środka, co robić?. Całość tematu znajdziesz w przewodniku dla trenera.

Najczęstsze pytania

Od jakiego wieku skoki?

Skoki są naturalną częścią gimnastyki od początku. W treningu mocy ważny jest stopień trudności: najmłodsze dzieci zaczynają od prostych lądowań, a bardziej wymagające ćwiczenia, jak zeskoki z odbiciem, pojawiają się później i tylko pod nadzorem wykwalifikowanego trenera. Nie ma jednej liczby dla każdego dziecka.

Ile skoków na trening?

Liczy się jakość, a nie liczba. Seria kończy się, gdy spada jakość odbicia albo lądowania. Warto liczyć kontakty z podłożem w całym tygodniu i nie zwiększać ich gwałtownie. Konkretne dawki opisujemy w podręczniku.

Czy skakanka to trening mocy?

Zależy od tego, jak jest wykonywana. Skakanka jako rozgrzewka i ćwiczenie koordynacji to co innego niż ćwiczenie mocy, w którym każde powtórzenie jest maksymalnie mocne. Warto wiedzieć, co dane ćwiczenie ma trenować.

Źródła

  • Lloyd RS, Meyers RW, Oliver JL. The natural development and trainability of plyometric ability during childhood. Strength Cond J 2011;33(2):23-32.
  • Behm DG i in. Effectiveness of traditional strength vs. power training on muscle strength, power and speed with youth. Front Physiol 2017;8:423.
  • Soligard T i in. How much is too much? (Part 1) Br J Sports Med 2016;50(17):1030-41.
Patryk Krosowski
Patryk Krosowski

Trener gimnastyki sportowej kobiet i przygotowania motorycznego, założyciel i trener główny Olympic Gymnastics Częstochowa. Zaczynał w parku trampolin, potem były szkolenia i staże w Salerno, Rzymie, Oslo i Stuttgarcie. Autor podręcznika „Siła, która ma plan”.

Materiał edukacyjny. Ćwiczenia prowadzi wykwalifikowany trener, z asekuracją tam, gdzie jej potrzeba. Tekst nie zastępuje porady lekarza ani fizjoterapeuty. Przy ostrym lub narastającym bólu, obrzęku albo bólu w spoczynku: stop, rodzic i lekarz.