Planowanie

Ile siły w treningu gimnastyki? Dlaczego więcej nie znaczy lepiej

Trener asekuruje zawodniczkę przy wejściu do stania na rękach

„Ile siły powinno być w treningu?” to pytanie zadaje sobie prawie każdy trener. Odpowiedzi w internecie są skrajne: od „dziesięć minut na koniec” po „dwie sesje tygodniowo po godzinie”. Żadna z nich nie jest dobra dla każdej grupy, bo ilość siły zależy od tego, jak wygląda cały tydzień dziecka.

Ten wpis nie podaje tabeli minut dla konkretnych grup. Pokazuje, od czego ilość zależy i jak sprawdzić, czy Twoja jest rozsądna. Konkretne proporcje dla różnych grup rozpisaliśmy w podręczniku.

Siła to dodatek do gimnastyki, nie osobny trening

Pierwsza rzecz, którą warto zapamiętać: siła jest małą częścią tygodnia dziecka. Główne obciążenie robi sama gimnastyka: przyrządy, wprawki, akrobatyka. Siła ma tym zajęciom służyć, a nie z nimi konkurować. To oznacza, że jej ilość trzeba liczyć jako część całości, a nie osobno.

Dlatego dodawanie siły „bo można” jest błędem. Jeśli dziecko ma już dużo godzin w tygodniu, dołożenie kolejnej sesji siły zwiększa obciążenie i rzadko przynosi zysk. Zwykle lepszy efekt daje poprawienie jakości tego, co jest, niż dokładanie kolejnych ćwiczeń.

Od czego zależy ilość: liczba treningów, wiek, sezon

  • Liczba treningów w tygodniu. Grupa, która trenuje raz w tygodniu, ma zupełnie inne możliwości niż grupa trenująca kilka razy. Forma pracy nad siłą powinna wynikać z liczby treningów, a nie z samego wieku dzieci.
  • Wiek i etap rozwoju. Młodsze dzieci potrzebują krótszej i prostszej pracy. Dzieci w okresie szybkiego wzrostu potrzebują większej ostrożności.
  • Faza sezonu. Inaczej wygląda siła w okresie budowania formy, inaczej tuż przed zawodami, a inaczej po sezonie startowym. Piszemy o tym we wpisie Siła przed zawodami w gimnastyce: dlaczego nie trenować tak samo do ostatniego dnia.

Reguła godzin w tygodniu a wiek dziecka

W literaturze sportowej pojawia się prosta wskazówka: liczba godzin treningu w tygodniu nie powinna przekraczać wieku dziecka w latach. Źródłem jest badanie Jayanthi i współpracowników z 2015 roku o intensywnym, wyspecjalizowanym treningu młodych sportowców i ryzyku urazów. Dziesięciolatek miałby więc trenować nie więcej niż około dziesięciu godzin tygodniowo.

To wskazówka z badania, a nie przepis. Sportowy wyczyn tę granicę często przekracza, i wtedy wymaga monitoringu: snu, obciążenia po treningu, dni bez treningu i stałej współpracy z lekarzem lub fizjoterapeutą. Dla większości grup rekreacyjnych i sportowych granica jest jednak dobrym punktem odniesienia: dołożenie siły do tygodnia, który już ją przekracza, nie jest dobrym pomysłem.

Podobny wniosek płynie z pracy Soligard i współpracowników z 2016 roku o obciążeniu treningowym i ryzyku urazów: nagły skok obciążenia w porównaniu z poprzednimi tygodniami zwiększa ryzyko kontuzji. Stąd zasada, żeby obciążenie rosło powoli.

Dlaczego jakość bije objętość

Siła u dzieci rośnie przede wszystkim dzięki lepszej pracy układu nerwowego, a nie dzięki ilości „przepracowanych” powtórzeń. Kilka czystych, trudnych powtórzeń z odpoczynkiem daje więcej niż dwadzieścia zmęczonych. Dlatego krótki, dobrze zrobiony trening siły jest wart więcej niż długi, robiony „na siłę”. Szerzej piszemy o tym we wpisie Siła czy wytrzymałość? Dlaczego 20 powtórzeń nie buduje siły.

W podręczniku widać to też w proporcjach: przy większej liczbie treningów w tygodniu nie dokładamy kolejnych sesji siły, tylko dbamy o to, żeby rosła jakość, a nie ilość.

Dni bez organizowanego treningu

Zalecenia z literatury (Brenner i współpracownicy, 2016) mówią o co najmniej jednym dniu w tygodniu bez organizowanego treningu danej dyscypliny i o kilku tygodniach przerwy od niej w ciągu roku. To dotyczy całego treningu, a nie tylko siły, ale ma znaczenie dla planowania: siła nie powinna wypełniać dnia, który ma być wolny.

Po czym poznać, że siły (albo treningu w ogóle) jest za dużo

Sygnały, które trener może zauważyć na sali:

  • wyniki spadają mimo pracy,
  • zmęczenie i gorszy sen utrzymują się przez kilka dni,
  • dziecko traci chęć do treningu,
  • pojawia się ostry lub narastający ból albo obrzęk.

Pierwsze trzy to sygnał do zwolnienia, rozmowy z dzieckiem i rodzicem, a nigdy do kary. Czwarty oznacza stop i konsultację z lekarzem lub fizjoterapeutą. O tym, jak oceniać zmęczenie, piszemy we wpisie Jak oceniać zmęczenie i obciążenie treningowe dzieci. Ogólny obraz tematu znajdziesz w przewodniku dla trenera, a o tym, jak ułożyć to w plan, w wpisie o planie dla grupy.

Najczęstsze pytania

Ile razy w tygodniu trenować siłę?

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej grupy. Zależy od liczby treningów, wieku dzieci i fazy sezonu. Zasada ogólna: siła jest dodatkiem, a nie osobnym treningiem, i przy większej liczbie treningów rośnie jakość, a nie liczba sesji siły. Konkretne proporcje opisujemy w podręczniku.

Czy dodawać siłę, gdy dziecko trenuje codziennie?

Zwykle nie. Jeśli tydzień jest już bardzo obciążony, kolejna sesja siły zwiększa obciążenie bardziej niż przynosi korzyści. Lepiej poprawić jakość tego, co jest, i zadbać o dni bez treningu.

Czy 10 minut siły ma sens?

Tak, jeśli jest zrobione dobrze. Krótka, przemyślana praca nad kilkoma ćwiczeniami, z czystą techniką i odpoczynkiem między seriami, jest wartościowa. Lepiej dobre dziesięć minut niż długa sesja zrobiona byle jak.

Źródła

  • Jayanthi NA i in. Sports-specialized intensive training and the risk of injury in young athletes. Am J Sports Med 2015;43(4):794-801.
  • Soligard T i in. How much is too much? (Part 1) International Olympic Committee consensus statement on load in sport and risk of injury. Br J Sports Med 2016;50(17):1030-41.
  • Brenner JS i in. Sports specialization and intensive training in young athletes. Pediatrics 2016;138(3):e20162148.
Patryk Krosowski
Patryk Krosowski

Trener gimnastyki sportowej kobiet i przygotowania motorycznego, założyciel i trener główny Olympic Gymnastics Częstochowa. Zaczynał w parku trampolin, potem były szkolenia i staże w Salerno, Rzymie, Oslo i Stuttgarcie. Autor podręcznika „Siła, która ma plan”.

Materiał edukacyjny. Ćwiczenia prowadzi wykwalifikowany trener, z asekuracją tam, gdzie jej potrzeba. Tekst nie zastępuje porady lekarza ani fizjoterapeuty. Przy ostrym lub narastającym bólu, obrzęku albo bólu w spoczynku: stop, rodzic i lekarz.